Na czym polega ograniczenie praw rodzicielskich?

Na czym polega ograniczenie praw rodzicielskich jednemu z rodziców.

2 odpowiedzi prawników

3
macfeer
Maciej Furtas, prawnik
Zagłosowali: Ino Magdi, Malgorzata Korona, Wanda Książek
Witam.
Ograniczenie wladzy rodzicielskiej jest ingerencja prawna sadu w sfere wykonywania opieki nad dzieckiem przez rodzicow. Powodow takiego dzialania moze byc wiele. Kodeks zawiera jedynie przykladowy katalog siedmiu rozwiazan w tym zakresie - poczawszy od dyscyplinujacych az do umieszczenia dziecka poza rodzina (art. 109 par. 2, 3 i 4 KRO). Ponadto sad regulujac kwestie wladzy rodzicielskiej przy rozwodzie moze orzec o ograniczeniu praw rodzicielskich jednego z malzonkow z powodu faktycznej rozlaki z dziecmi i niemoznosci sprawnego i pelnego jej wykonywania.
Generalnie sad orzekajac o ograniczeniu praw rodzicielskich podaje przyczyne oraz forme tego ograniczenia (np. do wspoldecydowania z bylym malzonkiem o istotnych dla dziecka sprawach - jak to czesto ma miejsce przy rozwodach).
Przeslanka ograniczenia praw rodzicielskich jest zawsze zagrozenie lub ryzyko zagrozenia dobra dziecka, ktore sad rodzinny ma obowiazek usunac.
Tak dzieje sie w przypadku sprzeciwu rodzicow przeciwko operacji dziecka (motyw religijny), rozwodu (usprawnienie podejmowania decyzji zyciowych), zaniedbywania dziecka (kuratela).
Dodatkowa porada:
http://www.legeo.pl/porady/pytanie/6175/prawo-rodzicow-do-decydowania-o-sposobie-leczenia
M.F.
09.05.2010 17:30 • Edycja 09.05.2010 17:39
2
jolanta, brak opisu
Zagłosowali: Ino Magdi, Wanda Książek
Witam,

Ograniczenie władzy rodzicielskiej (art. 107-109 k.r.o.)

a) Ograniczenie władzy rodzicielskiej w związku z niezawarciem małżeństwa lub rozłączeniem rodziców
Art. 107 k.r.o. stanowi o ograniczeniu władzy rodzicielskiej jednego z rodziców z powodu niemożności jej wspólnego wykonywania na skutek rozłączenia rodziców: "Jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom nie pozostającym ze sobą w związku małżeńskim, sąd opiekuńczy może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z nich, ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka. Przepis powyższy stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy rodzice pozostają ze sobą w związku małżeńskim, lecz żyją w rozłączeniu".
Przesłankami ograniczenia władzy rodzicielskiej w tym przypadku jest:
- niepozostawanie rodziców w związku małżeńskim,
- pozostawanie przez rodziców w związku małżeńskim, przy faktycznym rozłączeniu.
Przesłanka pierwsza może dotyczyć sytuacji, w której rodzice nigdy nie zawierali ze sobą związku małżeńskiego, bądź też rodzice zawarli małżeństwo, ale okazało się ono małżeństwem nieistniejącym lub małżeństwo rodziców zostało unieważnione bądź małżeństwo rodziców zostało rozwiązane prawomocnym wyrokiem rozwodowym.
Przesłanka druga kładzie akcent na życie małżonków w rozłączeniu. Z reguły chodzić tu będzie o pozostawanie rodziców w separacji sądowej lub faktycznej. Określenie to obejmuje także sytuację, gdy rodzice mieszkają razem, jednak nie współdziałają ze sobą lub nie mogą współdziałać przy wykonywaniu władzy rodzicielskiej. Ważnym elementem tego przepisu jest wymóg, zgodnie z którym władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom. Przepis ten nie znajdzie zastosowania w razie przysługiwania władzy rodzicielskiej tylko jednemu z rodziców, bez względu na przyczyny takiego stanu rzeczy.
Ponadto sąd rozstrzygając o ograniczeniu władzy rodzicielskiej powinien kierować się zasadą dobra dziecka.
Wskazanie w art. 107 kro, zgodnie z którym sąd opiekuńczy może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców ograniczając władzę rodzicielską drugiego z rodziców do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka oznacza, że ograniczenie to musi być sformułowane w sposób konkretny, z dokładnym, a nie ogólnikowym określeniem rodzaju uprawnień i obowiązków przyznanych drugiemu z rodziców. Rozstrzygnięcie sądu nie może dotyczyć w tym przypadku zarządu majątkiem dziecka, ponieważ uprawnienie to przysługuje rodzicowi posiadającemu pełnię władzy rodzicielskiej. Treść obowiązków i uprawnień rodzica, któremu sąd nie powierzył wykonywania władzy rodzicielskiej może dotyczyć podejmowania decyzji o wyborze szkoły, sposobie leczenia, zasadach wykształcenia oraz kierunku kształcenia itp.
Co do trybu rozstrzygania sporów na tym tle wypowiedział się Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 10 listopada 1971 r. (III CZP 69/71 OSNCP 1972/3, poz. 49) stwierdzając, że: "na wyjazd za granicę na pobyt stały małoletniego wraz z jednym z rodziców, któremu w wyroku rozwodowym powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej potrzebne jest zezwolenie sądu opiekuńczego, jeżeli drugi z rodziców, któremu powierzono nadzór nad wychowywaniem dziecka, nie złożył oświadczenia wyrażającego zgodę na wyjazd dziecka".
Na podstawie art. 107 k.r.o. nie jest dopuszczalne rozstrzygnięcie dopuszczające możliwość okresowego przebywania dziecka u każdego z rodziców wiążące się z przechodzeniem władzy rodzicielskiej na rodzica sprawującego opiekę nad dzieckiem w danym czasie. Byłoby to sprzeczne z ideą art. 107 k.r.o. Dopuszczalne jest natomiast określenie krótkotrwałych pobytów dziecka u jednego z rodziców.
Podstawowym kryterium przyznania władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców jest dobro dziecka. Nie bez znaczenia pozostają okoliczności dotyczące osoby dziecka, takie jak: wiek dziecka, stopień związania uczuciowego dziecka z danym rodzicem, płeć dziecka oraz istnienie rodzeństwa, które powinno wychowywać się razem. Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 21 listopada 1952 r. (I C 1814/52, OSN 1953, poz. 92) wyraził pogląd, że zwłaszcza w okresie niemowlęctwa i wczesnego dzieciństwa jest wskazane, aby dziecko pozostawało pod opieką matki, ze względu na jej konstrukcję psychiczną, większą uczuciowość, skłonność do jej uzewnętrzniania oraz właściwą matce troskę o zaspokojenie codziennych potrzeb dziecka.
Ważną rolę odgrywają również okoliczności dotyczące rodziców, takie jak ich kwalifikacje osobiste pozwalające na prawidłowy i pełny rozwój psychiczny i fizyczny dziecka pozostające w związku z właściwościami psychicznymi rodzica, stopniem zaangażowania uczuciowego, wiekiem i stanem zdrowia. Dla właściwego wyboru rodzica nie bez znaczenia będą jego możliwości finansowe, zarobkowe oraz warunki mieszkaniowe. Jednakże żadna z tych przesłanek brana pod uwagę z osobna nie powinna decydować o przyznaniu władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców. Sąd orzekając o przyznaniu władzy rodzicielskiej ma na względzie całokształt właściwości psychicznych i możliwości majątkowych rodzica.
Dla oceny dokonywanej przez sąd, któremu z rodziców powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej nie mają znaczenia same wskazówki rodziców, nawet w formie ugody zawartej przez rodziców w tej kwestii, ani ich zgodne wnioski złożone przed sądem. Nie ulega wątpliwości, że sąd powinien rozważać jednak takie postulaty.

b) Ograniczenie władzy rodzicielskiej w związku z całkowitym ubezwłasnowolnieniem dziecka
W tej kwestii zastosowanie ma art. 108 k.r.o., który stanowi: "Rodzice, którzy wykonują władzę rodzicielską nad dzieckiem ubezwłasnowolnionym całkowicie, podlegają takim ograniczeniom, jakim podlega opiekun". Zgodnie z art. 13 § 1 Kodeksu cywilnego całkowite ubezwłasnowolnienie może dotyczyć dziecka, które ukończyło 13 lat.

Zatem ograniczenia władzy rodziców, o których mowa to:
- nadzór sądu opiekuńczego przy sprawowaniu pieczy nad osobą i majątkiem dziecka,
- obowiązek uzyskiwania zezwolenia sądu opiekuńczego we wszystkich ważniejszych sprawach dotyczących majątku i osoby dziecka,
- obowiązek wysłuchania dziecka przed powzięciem ważniejszych decyzji, jeżeli pozwala na to jego rozwój umysłowy i stan zdrowia,
- obowiązek sporządzenia inwentarza majątku dziecka i przedstawienia go sądowi opiekuńczemu,
- możliwość zobowiązania przez sąd opiekuńczy do złożenia do depozytu sądowego np. papierów wartościowych, kosztowności, które nie mogą być odebrane bez zezwolenia sądu opiekuńczego,
- obowiązek złożenia w banku gotówki dziecka, która przekracza uzasadnione potrzeby dziecka, do pobrania której konieczne byłoby zezwolenie sądu,
- obowiązek składania sądowi opiekuńczemu, w terminach określonych przez sąd, nie rzadziej niż co roku, sprawozdań dotyczących dziecka oraz rachunków z zarządu jego majątkiem, z możliwością zwolnienia rodziców od przedstawiania szczegółowych rachunków z zarządu,
- obowiązek złożenia rachunku końcowego z zarządu majątkiem,
- niemożność reprezentowania małoletniego przy czynnościach prawnych między osobami pozostającymi pod opieką rodziców, a także przy czynnościach prawnych między jedną z tych osób a rodzicem, zstępnymi, wstępnymi lub rodzeństwem, chyba że czynność prawna polega na bezpłatnym przysporzeniu na rzecz całkowicie ubezwłasnowolnionego dziecka.

Rodzice podlegają powyższym ograniczeniom z mocy prawa, od chwili uprawomocnienia się postanowienia o całkowitym ubezwłasnowolnieniu dziecka.

c) Ograniczenie władzy rodzicielskiej w związku z zagrożeniem dobra dziecka
Art. 109 k.r.o. przewiduje ograniczenie władzy rodzicielskiej w razie niewłaściwego wykonywania tej władzy przez rodziców. Przepis ten stanowi: "Jeżeli dobro dziecka jest zagrożone, sąd opiekuńczy wyda odpowiednie zarządzenia" (art. 109 § 1 k.r.o.). Dla zastosowania tego przepisu nie musi mieć miejsca naruszenie dobra dziecka, wystarcza wystąpienie stanu zagrożenia tego dobra. Zagrożenie dobra dziecka może dotyczyć jego interesów osobistych i majątkowych. W przypadku takim sąd wydaje zarządzenia ograniczające władzę rodziców.
Zgodnie z art. 109 § 2 k.r.o. sąd opiekuńczy może w szczególności:
1) zobowiązać rodziców oraz małoletniego do określonego postępowania z jednoczesnym wskazaniem sposobu kontroli wykonywania wydanych zarządzeń,
W tym przypadku może chodzić o podjęcie przez rodziców odpowiednich działań wychowawczych. Określone obowiązki mogą zostać nałożone także na małoletniego. O możliwości zastosowania powołanego przepisu wypowiedział się Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 12 września 1978 r. (III CRN 158/78 OSNC 1978/12, poz. 217): "Powierzenie na podstawie art. 107 k.r.o. wykonywania władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, z określonym ograniczeniem tej władzy drugiego, nie wyłącza zgodnie z art. 109 k.r.o. możliwości zobowiązania także tego z rodziców, któremu powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej, do określonego postępowania i kontroli wydanych w tym zakresie zarządzeń (109 § 2 pkt 1 k.r.o.) jeżeli takie zarządzenia okażą się ze względu na zagrożenie dobra dziecka niezbędne".
2) określić, jakie czynności nie mogą być przez rodziców dokonywane bez zezwolenia sądu, albo poddać rodziców innym ograniczeniom, jakim podlega opiekun,
3) poddać wykonywanie władzy rodzicielskiej stałemu nadzorowi kuratora sądowego,
4) skierować małoletniego do organizacji lub instytucji powołanej do przygotowania zawodowego albo do innej placówki sprawującej częściową pieczę nad dziećmi,
5) zarządzić umieszczenie małoletniego w rodzinie zastępczej albo w placówce opiekuńczo-wychowawczej.

Sądowi opiekuńczemu przysługuje uprawnienie do powierzenia zarządu majątkiem małoletniego ustanowionemu w tym celu kuratorowi (art. 109 § 3 k.r.o.).
Przepis art. 109 § 4 k.r.o. obliguje sąd i instytucje pomocy społecznej do współpracy i pomocy rodzicom w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej lub placówce opiekuńczo-wychowawczej: "...sąd opiekuńczy zawiadamia powiatowe centrum pomocy rodzinie, które udziela rodzinie małoletniego odpowiedniej pomocy i składa sądowi opiekuńczemu sprawozdania dotyczące sytuacji rodziny i udzielanej pomocy, w terminach określonych przez sąd, a także współpracuje z kuratorem sądowym. Sąd opiekuńczy, ze względu na okoliczności uzasadniające umieszczenie małoletniego w rodzinie zastępczej albo w placówce opiekuńczo-wychowawczej, rozważy także ustanowienie nadzoru kuratora sądowego nad sposobem wykonywania władzy rodzicielskiej nad małoletnim."
Ściśle z nim związany art. 5791 Kodeksu postępowania cywilnego stanowi, że sąd opiekuńczy okresowo, nie rzadziej niż raz na sześć miesięcy, dokonuje oceny sytuacji dziecka umieszczonego w placówce opiekuńczo-wychowawczej; jeżeli wymaga tego dobro dziecka, sąd wszczyna postępowanie o pozbawienie władzy rodzicielskiej jego rodziców.
Do art. 109 k.r.o. odnosi się również postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2000 r. (I CKN 1072/99, Biuletyn Sądu Najwyższego 2000/4, str. 14): "Uznanie przez sąd orzekający za realne zagrożenie dobra dziecka wywołane przez rodzica, może uzasadniać pozbawienie go władzy rodzicielskiej bez stosowania środków przewidzianych w art. 109 § 2 k.r.o." oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 czerwca 1967 r. (III CR 84/67, OSNCP 1968/2, poz. 21): "Przepis art. 109 k.r.o. nie uzależnia wydawania potrzebnych zarządzeń od przyczyny nienależytego wykonywania władzy rodzicielskiej, lecz zmierza do usunięcia wszelkiego rodzaju źródeł zagrożenia dobra dziecka bez względu na to, czy trudności w wykonywaniu władzy rodzicielskiej są zawinione przez rodziców".
Postępowanie w sprawie ograniczenia władzy rodzicielskiej jest postępowaniem nieprocesowym.

Powyzsze informacje zostaly udostepnione na stronie RPO http://www.rpo.gov.pl/index.php?md=1018&s;=1

Mam nadzieje, że beda one przydatne i rozwieja wszelkie watpliwosci,

Pozdrawiam,
Jolanta P.
09.05.2010 17:40